Wędrowiec z Bengalu: jak Rabindranath Tagore przemierzał świat ze słowem w sercu.

Chłopiec z pałacu, który marzył o drodze

Zacznijmy od początku, bo historia Rabindranatha Tagore rozpoczyna się w miejscu, które samo w sobie przypominało mały świat. Przyszły noblista urodził się 7 maja 1861 roku w Kalkucie, w rodzinie Tagore – jednej z najbardziej wpływowych i twórczych rodzin ówczesnego Bengalu. Dom w Jorasanko tętnił życiem: muzycy, poeci, filozofowie i reformatorzy społeczni przewijali się przez jego korytarze niemal codziennie. Mały Rabi, jak go nazywano, chłonął tę atmosferę wszystkimi zmysłami.
Co ciekawe, już jako dziecko nie znosił szkolnych ławek. Formalna edukacja wydawała mu się klatką, więc ojciec Debendranath zdecydował się na coś niezwykłego. W 1873 roku zabrał dwunastoletniego syna w kilkumiesięczną podróż po Indiach – do Amritsaru, a następnie w Himalaje, do Dalhousie. Właśnie tam, wśród gór i pod rozgwieżdżonym niebem, chłopiec po raz pierwszy poczuł, że droga uczy lepiej niż jakikolwiek podręcznik. Ta wyprawa ukształtowała go na całe życie.

Pierwsza podróż na Zachód i smak Anglii

Kolejny rozdział tej fascynującej biografii rozpoczyna się w 1878 roku. Siedemnastoletni Rabindranath wyjechał do Anglii, gdzie – zgodnie z planem rodziny – miał zostać prawnikiem. Zapisał się na University College London, chodził na wykłady, słuchał angielskiej muzyki i czytał Szekspira w oryginale. Jednak prawo szybko go znudziło, a serce ciągnęło go do poezji.
Mimo to ten pobyt okazał się niezwykle cenny. Tagore poznał europejską kulturę od środka, obserwował codzienne życie Brytyjczyków i zaczął porównywać dwa światy, które później próbował ze sobą pogodzić. Po niespełna dwóch latach wrócił do Indii bez dyplomu, ale z głową pełną pomysłów. Zamiast kodeksów przywiózł do domu melodie, obrazy i przekonanie, że sztuka nie zna granic.

Rzeka, łódź i narodziny poety

Po powrocie życie młodego Tagore nabrało tempa. Ożenił się z Mrinalini Devi, a w 1890 roku ojciec powierzył mu zarządzanie rodzinnymi majątkami w Shelaidaha, we wschodnim Bengalu (dzisiejszy Bangladesz). Tutaj zaczyna się być może najpiękniejszy etap jego podróżniczego życia. Tagore mieszkał na łodzi, płynął rzeką Padmą od wioski do wioski i rozmawiał z prostymi ludźmi – rolnikami, rybakami, rzemieślnikami.
Dzięki temu doświadczeniu poznał prawdziwe Indie, dalekie od pałacowych salonów Kalkuty. Co więcej, te lata zaowocowały niezliczonymi wierszami, opowiadaniami i pieśniami. Napisał wtedy między innymi zbiór „Galpaguchchha”, a jego poezja zyskała głębię, której wcześniej jej brakowało. Podróż po rzece pokazała mu, że najwięcej można zobaczyć, gdy człowiek zwolni i naprawdę przyjrzy się ludziom wokół.

Nobel, który otworzył drzwi świata

W 1912 roku Tagore ponownie wyruszył do Anglii, tym razem z rękopisem angielskich przekładów własnych wierszy. Wiózł go w teczce, którą – jak głosi anegdota – prawie zgubił w londyńskim metrze. Na szczęście teczka się odnalazła, a tomik „Gitanjali” trafił w ręce malarza Williama Rothensteina i poety W.B. Yeatsa. Obaj byli zachwyceni.
Rok później, w 1913 roku, Rabindranath Tagore otrzymał Literacką Nagrodę Nobla jako pierwszy nieeuropejski twórca w historii. Ta chwila zmieniła wszystko. Nagle cały świat chciał go poznać, słuchać jego wykładów i czytać jego książki. Tagore nie zamknął się jednak w gabinecie z medalem na ścianie. Przeciwnie – potraktował sławę jako bilet na kolejne podróże i zaczął realizować misję, w którą głęboko wierzył: budowanie mostów między kulturami.

Globtroter w szafranowej szacie

Lata dwudzieste i trzydzieste XX wieku to okres, w którym Tagore stał się prawdziwym indyjskim podróżnikiem w skali globalnej. Odwiedził ponad trzydzieści krajów na pięciu kontynentach. W Japonii zachwycał się estetyką i jednocześnie ostrzegał przed nacjonalizmem. W Stanach Zjednoczonych wygłaszał wykłady na uniwersytetach i spierał się z dziennikarzami o sens cywilizacji. W Argentynie zaprzyjaźnił się z pisarką Victorią Ocampo, która gościła go w swoim domu, gdy zachorował w drodze do Peru.
Lista jego podróży imponuje: Chiny, Iran, Irak, Egipt, Rosja, Niemcy, Włochy, Francja, Czechy, Bułgaria, Grecja. W 1926 roku odwiedził również Polskę – zatrzymał się w Warszawie, gdzie witano go z ogromnym entuzjazmem. Wszędzie spotykał się z intelektualistami i artystami: rozmawiał z Albertem Einsteinem o naturze rzeczywistości, dyskutował z Romain Rollandem, korespondował z Mahatmą Gandhim. Każda z tych podróży zostawiała ślad w jego pismach, a jego pisma zostawiały ślad w odwiedzanych krajach.

Szkoła pod drzewami – podróż, która trwa do dziś

Choć Tagore kochał dalekie wyprawy, równie ważna była dla niego podróż wewnętrzna i edukacyjna. W 1901 roku założył w Santiniketan szkołę, w której dzieci uczyły się pod gołym niebem, siedząc pod drzewami. Wierzył, że natura i wolność są najlepszymi nauczycielami, a przecież sam przekonał się o tym jako chłopiec w Himalajach. W 1921 roku szkoła przerodziła się w uniwersytet Visva-Bharati, który dziś przyciąga studentów z całego świata.
Pieniądze z Nobla i honoraria z wykładów za granicą Tagore przeznaczał właśnie na tę instytucję. Dlatego jego podróże miały bardzo praktyczny cel: każdy wyjazd oznaczał nowe fundusze, nowych wykładowców i nowe idee dla Santiniketan. W ten sposób świat, który Tagore odkrywał, trafiał z powrotem do Bengalu, a bengalska kultura wędrowała w drugą stronę. Kilku wybitnych Polaków, w tym indolodzy i artyści, również gościło w Santiniketan, co pokazuje, jak daleko sięgały te mosty.

Ostatni przystanek i trwałe dziedzictwo

Tagore podróżował niemal do końca życia. Ostatnią większą wyprawę odbył w 1932 roku do Iranu i Iraku, gdzie przyjmowano go jak głowę państwa. Później zdrowie zaczęło go zawodzić, ale nie przestał tworzyć – malował obrazy, komponował pieśni, pisał eseje. Zmarł 7 sierpnia 1941 roku w rodzinnym domu w Kalkucie, tam gdzie wszystko się zaczęło. Koło się zamknęło.

Jego dziedzictwo pozostaje niezwykłe. Napisał hymny narodowe Indii i Bangladeszu, a jego pieśń inspirowała także hymn Sri Lanki. Ponad dwa tysiące jego utworów muzycznych do dziś śpiewa się w Bengalu. Co najważniejsze, pokazał, że można być głęboko zakorzenionym w swojej kulturze i jednocześnie otwartym na cały świat. Rabindranath Tagore udowodnił, że podróżnik to nie tylko ktoś, kto zbiera pieczątki w paszporcie. To ktoś, kto wraca z każdej drogi bogatszy o nowe spojrzenie i dzieli się nim z innymi. Warto o tym pamiętać, pakując własny plecak.

Życie i filozofia Herberta M. Sheltona.

Herbert M. Shelton (1895–1985) był jedną z najbardziej kontrowersyjnych, a zarazem wpływowych postaci w historii naturalnej higieny – nurtu zdrowotnego promującego zdolność organizmu do samoleczenia poprzez odpowiedni styl życia. Jego działalność przypadała głównie na pierwszą połowę XX wieku w Stanach Zjednoczonych, gdzie zdobył zarówno oddanych zwolenników, jak i zdecydowanych krytyków.

Shelton nie był lekarzem w klasycznym rozumieniu – nie ukończył akredytowanych studiów medycznych – jednak zdobywał wiedzę w różnych szkołach alternatywnej medycyny. Najbardziej znany stał się jako propagator tzw. „Natural Hygiene”, czyli koncepcji zakładającej, że zdrowie wynika z harmonii między organizmem a naturalnymi prawami biologii.

Centralnym elementem jego filozofii było przekonanie, że organizm człowieka posiada wrodzoną zdolność do regeneracji, o ile nie jest przeciążany przez złe nawyki. Shelton podkreślał znaczenie kilku filarów zdrowia:

  • właściwe odżywianie (często w formie diet surowych),
  • okresowe posty,
  • odpoczynek i sen,
  • ruch fizyczny,
  • unikanie toksyn i nadmiaru stresu.

Szczególnie znany był z promowania postu jako metody oczyszczania organizmu. Twierdził, że w trakcie postu ciało koncentruje się na usuwaniu toksyn i naprawie uszkodzeń, zamiast na trawieniu. W jego ośrodku zdrowia w Teksasie prowadził nadzorowane głodówki, które przyciągały pacjentów z całych Stanów Zjednoczonych.

Jednym z bardziej charakterystycznych elementów jego nauczania była także zasada „food combining”, czyli odpowiedniego łączenia produktów spożywczych. Shelton uważał, że różne grupy pokarmów wymagają odmiennych warunków trawiennych, dlatego ich niewłaściwe zestawienie prowadzi do fermentacji, niestrawności i chorób.

Jego podejście do medycyny było radykalne – stanowczo sprzeciwiał się farmakoterapii, szczepieniom oraz wielu konwencjonalnym metodom leczenia. Uważał, że większość chorób wynika z niewłaściwego stylu życia, a nie z działania patogenów jako głównej przyczyny.

Filozofia Sheltona wywoływała liczne kontrowersje. Krytycy zarzucali mu brak naukowych dowodów na skuteczność jego metod oraz narażanie zdrowia pacjentów, szczególnie w przypadku długotrwałych postów. W historii jego działalności pojawiały się również procesy sądowe związane z przypadkami śmiertelnymi w jego ośrodku.

Mimo tego jego idee wywarły trwały wpływ na rozwój współczesnych trendów zdrowotnych. Wiele koncepcji, takich jak znaczenie diety roślinnej, okresowego postu czy stylu życia jako fundamentu zdrowia, zostało później podjętych przez inne nurty – często już w bardziej naukowo ugruntowanej formie.

Dziś Shelton pozostaje postacią z pogranicza pioniera i outsidera. Dla jednych był wizjonerem wyprzedzającym swoje czasy, dla innych – przykładem niebezpiecznego uproszczenia złożonych procesów biologicznych. Niezależnie od oceny, jego działalność wpisuje się w szerszą historię poszukiwań alternatywnych dróg do zdrowia i równowagi organizmu.

Pisanie książki.

Jedna z moich klientek, w trakcie rozmowy na temat projektów, wyraziła chęć wsparcia w tworzeniu książki. Rozmawiając na różne tematy dotyczące życia zauważyliśmy wspólnie wiele wniosków. Ponieważ nasz wiek jest podobny, czyli w zaawansowanym wieku średnim, dostrzegamy to co zdarzyło się w przeszłości. Jednoczenie potrafimy o tym opowiedzieć i przejawiamy chęć podzielenia się z innymi. Szczególnie z ludźmi młodszymi, którzy prawdopodobnie będą szli podobnymi ścieżkami.

Jak napisać dobrą książkę. Zastanawiam się nad takim projektem.

Pomyślałem sobie że rozpocznę od napisania tego postu na blogu, jednocześnie udostępnię go zainteresowanej osobie. Książka miałaby być czarno biała. Chociaż dodalibyśmy kody QR, które przeniosą czytelnika w świat cyfrowych treści i też koloru. Forma czarno biała jest niskokosztowa. A ponieważ bardzo dużo drukuje w różnych drukarniach, to mam dobre ceny na druk. Tym bardziej zachęca to do realizacji projektu w formie tradycyjnej książki.

Pani Magdalena prowadzi firmę która mogłaby się reklamować na okładce i być sponsorem. Przy niskich kosztach książki taka reklama nie byłaby kosztowana dla jej firmy. Ja mam raczej chęć przekazania treści jako posłannictwa, dobrej rady, czy też spojrzenia z dystansu, na coś co może być użyteczne dla ludzi.

Prawdopodobnie książka byłaby rozdawana darmowo, dla tych którzy chcieliby ją przeczytać. Zaletą książki jest je prosta dostępność. Nie wymaga zasilania elektrycznego, pozwala prosto zorientować się w jakim miejscu czytamy, a z drugiej strony tworzy specyficzną ciszę do tego aby zrozumieć o czy jest treść.

Książkę można przeczytać w wolnej chwili, można ją podarować komuś w prezencie, lub gdzieś zostawić na półce. A ona będzie na niej przez dziesięciolecia. Cały czas w takiej formie w jakiej została wydrukowana. Można nawet powiedzieć że z pewnością będzie dłużej żyła niż jej autorzy.

Chciałbym aby treść była tworzona w oparciu o chmurę, z względu na to iż Pani Magdalena jest w innym kraju, a być może też pojawią się kolejne osoby które chciałby uczestniczyć w projekcie pisania. Takie rozwiązanie jest responsywne i daje swobodę w zakresie tworzenia treści dla każdego uczestnika.

Książka będzie opowiadać o życiu. Temat powszechny, ale cały czas aktualny. Myślę, że zaletą książki będą własne doświadczenia autorów. Którzy będą potrafili je opisać i uzasadnić jako istotną radę dla innych. Nawet jeśli chociaż jedna osoba uzna że coś było warte przeczytania i warte wdrożenia w własne życie, to już będzie sukces.

Dziś znalazłem taki diagram życia od 0 do 80 lat, publikowany na stronie Ray Dalio.

źródło tłumaczenia – tłumaczenie wykonano z użyciem translatora, niektóre zdania mogą nie być przetłumaczone zbyt trafnie.

Ja jestem gdzieś w granicach 60 lat, jest tu takie hasło kontynuuj pomaganie innym. Coś w tym jest faktycznie, kiedy mamy pewne podsumowanie życia, a jednocześnie chcielibyśmy jakoś przekazać innym tą treść w podsumowanej jednolitej formie.

Dużo zależy od Pani Magdaleny, gdyż samemu trudno będzie mi to napisać. Mam taki charakter, że jak powstaje jakiś projekt to jest potrzebna chociaż jedna osoba która jest nim zainteresowana. Wstępnie tak powiedziała Pani Magdalena, ale też może być zupełnie inaczej. Czas zawsze weryfikuje plany i pomysły.